Herdenking 15 augustus 2020

“75 jaar bevrijding”, had een bijzondere herdenking moeten worden op 15 augustus. De plannen waren al ver gevorderd toen het coronavirus toesloeg. Plannen die tot onze spijt door de noodverordening Covid-19 niet kunnen doorgaan. Er is daarom geen gemeenschappelijk herdenking op 15 augustus 2020.
We hopen van harte dat we deze speciale herdenking komend jaar, in betere tijden, alsnog samen met U kunnen houden. 

Het bestuur heeft besloten de herdenking, zonder belangstellenden, toch een speciaal tintje te geven in de vorm van een Eerbetoon bij het Indië Monument de Wachtende Moeder op het Grote Kerkhof te Deventer. Een Eerbetoon ter nagedachtenis aan alle oorlogsslachtoffers in het voormaliDorien Tarmastinge Nederlands- Indië en Zuidoost- Azië in de jaren 1942- 1950.

  • Nabestaanden
  • Molukse en Papoeagemeenschap
  • Gemeente Deventer
  • Oud-Mariniers (COM, afdeling Deventer)
  • De Deventer Leerschool
  • Provincie Overijssel

Vanzelfsprekend bent u vrij om in de loop van de dag een bloemetje te leggen bij het monument. De vazen staan hiervoor klaar. 

Op een zelf te bepalen tijdstip zullen scouts van de President Steyngroep beschilderde steentjes bij het monument leggen. Een gebaar dat zij ook op 4 mei hebben gemaakt om 75 jaar bevrijding te benadrukken. 

 

De Vlag Uit op 15 augustus

Voor miljoenen binnen het Koninkrijk der Nederlanden was 75 jaar geleden de oorlog nog niet voorbij. Zij moesten nog tot 15 augustus 1945 volhouden toen er met de capitulatie van Japan officieel een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog.
Op 15 Augustus wordt er officieel uitgebreid gevlagd vanaf Rijksgebouwen om het formele einde van de Tweede Wereldoorlog te eren.

Wij zullen het zeer waarderen indien U ook op 15 augustus de vlag in top uithangt.

 

DRTV

DRTV heeft toegezegd aanwezig te zijn tot het maken van een nieuwsitem van dit Eerbetoon. Dat zal dezelfde dag te zien zijn op het nieuws van DRTV.
Ook zal er een volledige registratie van dit eerbetoon zijn, die U achteraf kunt volgen op onze web- site: https://www.indiemonumentdeventer.nl/foto-albums
Naar verwachting zal deze registratie vanaf maandag 17 augustus op de website en op Youtbe beschikbaar zijn.

 

 

Herdenking 2019

Toespraak Indië Monument Grote Kerkhof Deventer: 15 augustus 2019.
Door de heer Theo Bakhuizen, vm gemeentesecretaris

Geachte dames en heren,

Ik sta hier omdat ik zo’n 22 jaar geleden als gemeentesecretaris van Deventer betrokken raakte bij het initiatief voor een Indië Monument in Deventer.
Als de dag van gisteren herinner ik mij dat de heren en oud Indiëstrijders Jo Goossen en Piet Kempes belet vroegen bij burgemeester James van Lidth de Jeude. Zij hielden, met Jo Goossen voorop , een hartstochtelijk pleidooi voor het oprichten van een monument voor de 14 gevallen Deventer strijders in Indië. Meer dan honderdduizend jonge Nederlanders werden tussen 1945 en 1949 uitgezonden naar de “Gordel van Smaragd’ om het land te bevrijden van de Japanse bezetting en om de orde en vrede te herstellen. Onder moeilijke omstandigheden en ver van degenen die hen lief en dierbaar waren vervulden zij hun plicht.
In navolging van vele andere gemeenten in Nederland zou ook in Deventer, zo betoogden Goossen en Kempes,  een monument moeten komen voor deze groep oorlogsslachtoffers. Om een plaats en een teken te hebben waar uiting kan worden gegeven aan herdenken en gedenken.
Zij vroegen het gemeentebestuur hen daarbij ter wille te zijn  en  ondersteuning te bieden.

Ik herinner me ook de reactie van de burgemeester, verrast als hij was. In eerste instantie hield hij zich op de vlakte. In Nederland en vooral ook bij het meer progressieve deel ervan was er volop discussie over de rol van Nederland na de oorlog in Nederlands Indië. Burgemeester van Lidth zou het gaan bespreken in het College van B&W.

Een paar jaar later, om precies te zijn op 11 oktober 1999, stond het Monument er. Dit monument. Niet zonder slag of stoot. Na felle discussies met vertegenwoordigers van het toenmalige 4 mei comité. Maar Jo en Piet, en de vele anderen die hen bij dit initiatief terzijde stonden, volhardden in hun standpunt. Het beeld moest er komen. De burgemeester maakte even later deel uit van het comité van aanbeveling naast andere bekende Deventernaren.

Discussies waren er over de plek. Jo en Piet vonden dat het een plek moest krijgen in de route die in Deventer op 4 mei werd gelopen. Een plek in de nabijheid van het Verzetsmonument aan de Verzetslaan was in beeld, ook andere plaatsen als de Boreelkazerne  en het Postkantoor aan de Nieuwstraat passeerden de revue. Voor- en nadelen werden bediscussieerd. Hoe blij waren de initiatiefnemers met de positieve opstelling van het Oversticht (de welstandcommissie) en de brief van het College van B&W waarin akkoord werd gegaan met de plek op het Grote Kerkhof. Een plek waaraan Jo en Piet wel eens  hadden  gedacht maar in eerste instantie onhaalbaar hadden gedacht. En laten we eerlijk zijn, het is een prachtige plek. Ook de omwonenden waren na eerst enige aarzeling te hebben laten blijken (’weer een oorlogsbeeld op ons plein’) blij met de wachtende moeder.


Wie is de schepper van het beeld? Jo Goossen en Piet Kempes hadden voor het vervaardigen van het monument al heel snel Karoly Szekeres op het oog. De Deventer beeldhouwer met al vele mooie prestaties op zijn conto. Wonend in de binnenstad en sterk met de stad verbonden. Het is ‘de wachtende moeder’ geworden, uitvloeisel van gesprekken  tussen kunstenaar en veteranen, maar waarbij ook de namen van pater Gemmeke en de toenmalige militair commandant Vreugdenhil van de Boreelkazerne moeten worden genoemd. Een werkelijk prachtig kunstwerk is het geworden.  Het stelt een knielende naakte vrouwenfiguur voor op een granieten sokkel. De wachtende moeder. Moeders die vaak het grootste slachtoffer van oorlogen worden genoemd. ‘Brandend verlangen’ is het thema van de herdenking dit jaar. Moeders die branden van verlangen naar hun zonen en mannen op het slagveld.

Op de sokkel zijn de namen van de 14 gesneuvelde Deventer mannen gebeiteld. Deze militairen liggen begraven op 4 erevelden. Ankersmit, Dinius en van Gorkom op het ereveld Candi in Semarang, Klunder, Houtepen, van Dartel, Cruijff, Hettema, Karels en van Straten op Kembang Kuning in Surabaya, Meijbergen en Verdam op Menteng Pulo in Jakarta en van Essen en Jansen op Pandu in Bandung. In de sokkel zijn 4 urnen met aarde van de betreffende 4 erevelden, via het ook betrokken Oorlogsgravencomité ontvangen,  meegestort samen met een oorkonde.

Op één zijde van het  monument staan de teksten:
Voor orde en vrede, Nederlands Indië 45-50 en hun namen leven voort.

Op een andere zijde van het monument kunnen we de volgende dichtregels lezen:
Voorbij nu
Ons wenen
Ons delen 
Ons samen
Maar niet verbitterd,
Niet verhard

Ik draag je
In de palm
van mijn hart.

Op een derde zijde staat:
1942-1945. Ter nagedachtenis aan allen uit onze gemeente die ten gevolge van de Japanse bezetting het leven lieten.

Bijna 20 jaar geleden werd het monument onthuld. Twee familieleden van de slachtoffers, de dames Verdam en Steenbruggen, onthulden het monument. Op hetzelfde  moment werden bij de graven  op de 4 erevelden op Java bloemen gelegd. In een overvolle Lebuinuskerk werd een indrukwekkende herdenkingsplechtigheid gehouden. Burgemeester van Lidth de Jeude zei daar dat deze herdenking van de slachtoffers te lang op zich had laten wachten. En Luitenant-Generaal de Veer: ‘Goed dat deze veteranen nu erkenning krijgen van het Nederlandse volk’. Jo Goossen sprak een dankwoord.  Op een foto van de onthulling zag ik ook een Grote Kerkhof geheel gevuld met belangstellenden.

En nu zijn we ook hier, op deze plek. 20 jaar na de onthulling. Jo Goossen is vorig jaar op 22 april  overleden, Piet Kempes al enige jaren daarvoor. Deze initiatiefnemers houden we in ere.
Vanaf 2000 hebben we jaarlijks op 15 augustus en op 4 mei al vele bijeenkomsten meegemaakt. Met tal van indrukwekkende getuigenissen. Ook buiten deze data krijgt het monument de nodige belangstelling. Het is goed de herinnering aan de tijd van toen levend te houden.

Gedicht Cristel Samson
Ik herdenk...
Ik herdenk hier vandaag ónze voorouders…
Maar ik herdenk niet alleen vandaag…
Ik eer en herdenk mijn grootouders iedere dag, door te zijn wie ik dankzij hen ben…
Ik eer en herdenk ze in onze kumpulans…
Ik eer en herdenk ze door het lezen van de Moesson…
Ik eer en herdenk ze met mijn reizen
Ik eer en herdenk ze door bij te dragen aan de vele goede stichtingen zoals
bijvoorbeeld  Pelita, Indisch Erfgoed en Tong Tong
Ik eer en herdenk ze door te werken in de Deventer Schouwburg die ruimte geeft
aan de voorstellingen dóór en vóór Indo’s en Molukkers
Ik eer en herdenk ze door het volgende gedicht dat ik heb geschreven…

LEVENSELIXER
Tranen van verlangen van wat ooit daar was, vormen een rivier
Gestaag op het kabbelende ritme laat ik mij meesleuren
Waar nieuwsgierigheid en een voorbestemd knagen overgaat in gemis
Ze vormen mij tot wie ik ben, hier
Kind uit twee landen, vechtend om zich niet te laten verscheuren
Ondergedompeld in gevoel, verteerd door een ras dat straks niet meer is
Het hart overstemt de pijn, zo hoort het, voor de sier
Mijn voorouders roepen…   Laat het maar gebeuren
Hun verdriet, respect, adat, begraven onder een laag vernis
Ik zet hún kruis, door de deur van het verleden, op een kier
Opdat ik nooit vergeet maar ook niet zal treuren
Want al die gevoelens zijn een wildernis
Een levenselixer waar ik trots op ben en fier

Deze foto's vindt u ook terug op de pagina Foto-Video

Christel Samson

Afgelopen herdenking 4 mei 2019,

Openingswoord 4 mei 2019

Dames en heren, jongens en meisjes,
Wij zijn enorm blij dat de Deventer Leerschool thans bij het Monument betrokken is. Het is belangrijk dat wij blijven herdenken, dat het verhaal steeds opnieuw verteld blijft. Maar herdenken wil niet zeggen, dat we de ogen moeten sluiten, voor waar het ook van de Nederlandse kant mis is gegaan. Het is goed om alle invalshoeken te blijven bekijken. Ook door de jonge generatie. En daar ligt voor het onderwijs een uitdagende taak.
Op 5 mei 1945 was de oorlog in Europa voorbij, maar in Oost Azië woedde deze nog door. Het Nederlandse gezag riep via de media en via affiches jonge mannen op, zich te melden voor de strijd tegen de misdadige Japanse overheerser in Nederlands-Indië, die de barbarij leek te voeren als motto.
Er werd massaal gehoor aan gegeven aan de oproep. Velen waren bezield van idealen of gingen uit plichtsbesef, toen nog jegens God, Vaderland en Oranje, maar toch vooral jegens de Indische bevolking, die ook weer moest kunnen delen in onze welvaart.
Vele van deze vrijwilligers identificeerden zich ook met de “geallieerden” die zo vreugdevol onthaald zijn in Nederland.

Graag citeer ik een veteraan:
“Dagelijks loop ik met de herinnering rond dat wij naar Ned. Oost Indië gingen om die sympathieke Javanen, Sumatranen, Molukkers enz. te helpen om zich te bevrijden van de Japanners, en om de Engelse bevrijdingstroepen te vervangen.
Over de mensen uit die Gordel van Smaragd hadden wij veel goede dingen gehoord. Beschaafd waren ze, zeer kunstzinnig, vredelievend. Ze onderhielden een prachtige cultuur in  een vruchtbaar land.
We waren goedemoeds
Het liep allemaal anders.

De vrijwilligers mochten pas in het voorjaar van 1946 aan land. Dat land was intussen in het donker gehuld. Maar nog niemand wist dat het donker was. Dan zie je het grote geheel niet meer, of de reikwijdte van je acties. Het onvoorstelbare was gebeurd, de Indonesiërs die je vrienden waren, waren je vijanden geworden.
Je kon niet terug en in plaats van een mooie taak te gaan uitvoeren, moest je het opnemen tegen fanatieke vrijheidsstrijders, die ook binnen de eigen bevolking dood en verderf zaaiden.
De strijd was onontkoombaar. In de chaos, in de revolutie, in de verscheidene burgeroorlogen tegelijkertijd, zijn ook ontelbare burgerslachtoffers gevallen. In de genocide naar schatting 25.000 Nederlanders en apart daarvan een veelvoud aan Indonesiërs.
En toen de onzen na lange jaren dan eindelijk naar Nederland terug konden, zwegen de meesten.
Veel hadden ze ondergaan. Hun ogen hadden gezien. Maar hun monden gingen op slot.
En zij hadden 5.300 kameraden moeten achterlaten.

Pas recent, zo’n 70 jaar later, zijn door onderzoekers eindelijk de dagboeken geopend.
Dagboeken van de Oorlogsvrijwilligers van het eerste uur. Dagboeken van de vele dienstplichtigen uit de jaren erna, 1947-1950. Deze dagboeken spraken waar de getraumatiseerde militairen zwegen. De ene actie lokte de andere uit.
Zo welsprekend waren de dagboeken dat Indonesische kritiek bij voorbaat verstomde, bij de Indonesiërs die de verhalen hoorden tijdens de presentatieronde van  het onderzoek op 8 Indonesische universiteiten.
Ik citeer nogmaals:
“Het kostte ons onderdeel ongeveer twee-en-een-half jaar om te erkennen dat achter de circa twaalf bevrijdingsmannen waarover wij veel lazen, een heel volk stond dat zelfstandig en vrij wilde zijn.
Wij verlieten Indonesië sans rancune, wij verlieten een beschaafd en hooggecultiveerde bevolking. Velen wilden graag terug  en gingen ook weer terug. En zij zochten bekenden, zelfs vrienden op. Wij volgen, meer dan van welk land dan ook, hoe Indonesië zich handhaaft en ontwikkelt.
Wederzijds, hebben velen, zo tussen 1946 en 1950 hun graf in deze Parel van Smaragd gevonden. Dat bindt ons.”

Laten ook wij, bijeen in dezelfde verbondenheid, vanavond speciaal onze gedachten uitgaan naar de Deventer slachtoffers uit die periode.
Het monument De Wachtende Moeder is in 1999 door inzet van veteranen, opgericht voor de 14 Deventenaren die onder het oorlogsgeweld in Indië en Zuid-Oost Azië zijn omgekomen en uiteindelijk op Java hun laatste rustplaats vonden. Hun namen staan gebeiteld in de sokkel. Van deze Deventenaren liggen 9 gesneuvelden, op de grote erevelden Kembang Koening in Soerabaja en Menteng Poeloe in Jakarta. In deze beide steden is vandaag eveneens de jaarlijkse plechtigheid geweest ter nagedachtenis. De overige 5 slachtoffers liggen op de velden Pandoe in Bandoeng en Tjandi in Semarang.
De sokkel van het monument bevat 4 urnen met aarde van de 4 erevelden.
De wachtende moeder is het symbool van de onzekerheid, en van het verdriet van nooit meer teruggekeerde zonen.
Laat hun inzet niet voor niets zijn geweest

Gedichten, geschreven en voorgedragen door leerlingen van de Deventer Leerschool

Peer Dullaert
Onze helden

Het is nu heel vredig in ons land, maar het is niet voor te stellen hoe het in de Tweede Wereldoorlog eraan toe was.
Stel je voor, je zit thuis op de bank en je hoort plotseling een knal, je voelt de vloer onder je voeten trillen, bakstenen kun je op een afstandje horen vallen.
Bang kijk je door het raam naar buiten, waar je bijna geen huis meer ziet staan, mensen die bang over straat rennen en niet weten wat ze overkomen.
Mensen moeten strijden voor onze kleuren, en de meeste stierven voor onze toekomst deze mensen dood of levend. Nederlands of niet.
Zij moeten beschouwd worden als onze grote helden.

Ena van der Kolm
Dodenherdenking

Vier  mei herdenken wij de doden
mensen  die zijn omgekomen
in wereldoorlog nummer twee
al die doden, dat valt niet mee.

De wereldoorlog was een ramp
mensen  in een concentratiekamp
mensen schoven de schuld op de joden
dus gingen ze hun maar doden.

Er was verwarring, er was paniek
sommige  mensen waren ziek
we hadden veel te weinig geld
de dagen van opstandigen waren geteld

Tot de geallieerden ons bevreden
blijdschap was in alle steden
ze waren ons land binnen gedrongen
er werd gedanst er werd gezongen.

 

Jaarlijkse herdenking 4 mei

Programma 4 mei 2019 Herdenking te Deventer bij het Indië Monument “De Wachtende Moeder”

19.10  Verzamelen bij het Monument.
19.15  Aanvang met toespraak door Joep Walter, voorzitter van de
Stichting Indië Monument Deventer.
19.22  Toespraak door Dorien Tarmastin, directeur van de Deventer leerschool
19.27  Voordracht gedicht door een leerling van de Deventer Leerschool
19.30  Twee minuten stilte (staande).
19.32  Muzikale bijdrage van Lea Pijnappels.
19.36  Voordracht gedicht door een leerling van de Deventer Leerschool
19.39  Kranslegging door Piet Tillema, veteraan, namens de nabestaanden en namens de Stichting Indië Monument Deventer.
Kranslegging namens de gemeente Deventer
Kranslegging door leerlingen van de Deventer Leerschool
Bloemlegging door belangstellenden.
19.45 Sluiting.

 

Jaarlijkse herdenking 15 augustus

HERDENKINGSPROGRAMMA BIJ HET INDIE MONUMENT ‘DE WACHTENDE MOEDER’ donderdag 15 augustus 2019 ter nagedachtenis aan Nederlandse- en Molukse slachtoffers in Zuidoost Azië 1942 - 1950

Thema: ” Brandend verlangen”
Oorlog voelt als eindeloze ellende. Wanneer houdt het op, komt er vrede? 75 jaar geleden in
Nederlands- Indie was die vrede nog heel ver weg. Er was het brandende verlangen om je
geliefden terug te zien. Het brandende verlangen naar een betere toekomst, naar een wereld van
vrede en veiligheid.

19.20  Ontvangst genodigden en belangstellenden (ceremoniële muziek);
19.30  Opmars Erewacht scoutinggroepen President Steyn en Titus Brandsma;
19.35  Opening door Joep Walter, voorzitter Stichting Indië Monument Deventer
Welkomstwoord van de kant van de Molukse- en Papoea gemeenschap in Deventer;
19.45  Een woord vooraf namens de gemeente Deventer door wethouder Frits Rorink;
19.52  Muzikale bijdrage door Paula Matitaputty;
19.57  Mevrouw Christel Simons draagt een gedicht voor;
20.00  Instrumentaal: “Blijf mij nabij” – “Tinggal Sertaku”
20.05  Lezing door de heer Theo Bakhuizen, gemeentesecretaris van de Gemeente Deventer ten tijde van
de oprichting van het Indie Monument Deventer, nu 20 jaar geleden;
20.15  Signaal Taptoe (men gaat staan)
2 minuten stilte
Signaal Voorwaarts
Wilhelmus (vlag in top)
Kranslegging
1. Molukse- en Papoea gemeenschap
2. Stichting Indië Monument Deventer door Ton en Eveline Keulemans
3. Gemeente Deventer door wethouder Frits Rorink
4. Oud mariniers COM afdeling Deventer
5. Bloemlegging belangstellenden

20.25  Muzikale bijdrage door Paula Matitaputty
20.30  Einde plechtigheid.